Kleparz


Położenie Kleparza

Zasięg dzisiejszego Kleparza, fragmentu Dzielnicy Pierwszej, mieszczącej także ścisłe centrum Krakowa i Kazimierz, wywodzi się historycznie z czasów jego lokacji. W dokumencie lokacyjnym spisanym w 1366 roku teren nazwano „ogrodem za miastem blisko św. Floriana” oraz „placem blisko kościoła św. Floriana”. Stąd też nowopowstałe miasto nazwano Florencją. W jego skład na przeciągu wieków weszły kolejne jurydyki (autonomiczne osady) – Biskupie, Szlak, Pędzichów. Kleparz w powszechnym rozumieniu rozciąga się na północ od linii Plant na odcinku od Dworca Głównego aż do ulicy Łobzowskiej, zaś północno-zachodnią jego granicę można wytyczyć w przybliżeniu na linii alei Trzech Wieszczów. Warto jednak pamiętać, że Kleparz nigdy nie posiadał spójnych murów miejskich jak Kraków, stąd też trudno obecnie mówić o sztywnych granicach. I tak na przykład XIX wieczny Bastion III Kleparz, położony za linią alei Trzech Wieszczów, zwany jest fortem kleparskim co podkreśla jego związek z krakowską Florencją.

Historia

Obecny Kraków, choć jednolity administracyjnie zachował wewnętrzne zróżnicowanie. Do drugiej połowy XIII wieku, cała „aglomeracja krakowska” składała się z mniejszych lub większych osad skupionych wokół budowli sakralnych wzniesionych niejednokrotnie jeszcze w XI lub XII stuleciu. Lokacja Krakowa na prawie niemieckim w 1257 roku przez Bolesława Wstydliwego wytyczyła granice średniowiecznego miasta, pokrywające się z linią dzisiejszych Plant. Te z kolei znajdują się w miejscu dawnych murów obronnych okalających Kraków. Pod koniec XII stulecia po północnej stronie „właściwego” Krakowa, ukształtowała się niewielka osada, skupiona w okolicach kościoła św. Floriana, wzniesionego w pierwotnej formie w latach 1185 – 1212.

W roku 1366 król Kazimierz Wielki docenił szybki rozwój osady nadając jej w akcie lokacyjnym status miasta. Pierwotnie zostało ono nazwane Florencją (od kościoła Św. Floriana), z czasem jednak nazwa ta wyparta została przez określenie Kleparz”. Centrum stanowił obszerny rynek zajmujący obszar dzisiejszego Placu Matejki oraz Rynku Kleparskiego. Zabudowa miasta w większości była drewniana z wyjątkiem obiektów sakralnych oraz stojącego w centralnej części rynku ratusza. Padała ona wielokrotnie pastwą ognia (między innymi w 1476, 1528 czy 1755 roku). Również podczas rozmaitych działań wojennych Kleparz ulegał niejednokrotnie całkowitemu zniszczeniu. Tak było między innymi podczas oblężenia Krakowa przez wojska arcyksięcia Maksymiliana Habsburga w 1587 roku, w roku 1655 podczas „potopu” szwedzkiego, oraz podczas Konfederacji Barskiej w roku 1768. Niejednokrotnie obrońcy Krakowa sami wydawali rozkaz podpalenia wszystkich przedmieść w celu ułatwienia obrony.

Kres istnienia Kleparza jako samodzielnego miasta wyznaczyła uchwała Sejmu Czteroletniego z 1791 roku, na mocy której w rok później wszystkie ważniejsze przedmieścia zostały przyłączone do Krakowa. Warto pamiętać, iż obecnie pod nazwą „Kleparz” kryją się również tereny zajmowane jeszcze od średniowiecza przez liczne jurydyki miejskie, takie jak: Błonie, Biskupie, Pędzichów, Szlak, Prądnik. Pamiątką po dawnym podziale administracyjnym jest choćby kamień graniczny pomiędzy Kleparzem i Pędzichowem (1782) znajdujący się przy ul. Pędzichów róg  Długiej, oraz nazwy niektórych ulic (Pędzichów, Szlak). Ludność Kleparza trudniła się przede wszystkim rzemiosłem oraz handlem. Kwitło tu tkactwo, kowalstwo, rymarstwo oraz piekarstwo. Na odbywających się co tydzień targach handlowano głównie zbożem i produktami rolnymi a także bydłem. Charakterystyczną cechą dawnego Kleparza była znaczna ilość oberż oraz zajazdów dla podróżnych. Był więc również Kleparz swoistego rodzaju zapleczem dla odwiedzających Kraków.

Już od początku XIX stulecia na miejscu zabudowy drewnianej zaczęto wznosić piętrowe budynki mieszkalne. Szczyt ruchu budowlanego przypadł zwłaszcza na drugą połowię XIX i początek XX stulecia. Projektowano obiekty bardzo wysokiej klasy artystycznej i architektonicznej. Tak powstała swoista dzielnica mieszkaniowa obejmująca obszar znajdujący się pomiędzy dzisiejszymi Plantami a alejami Trzech Wieszczów. Co najważniejsze, większość tej zabudowy do dnia dzisiejszego dotrwała bez większych zmian, oszczędzona nawet podczas działań wojennych II Wojny Światowej.

Znaczenie dla Krakowa

Obecnie Kleparz stanowi ważne centrum handlu detalicznego. Na jego terenie znajdują się dwa place targowe – Stary i Nowy Kleparz. Obszar pierwszego zajmuje część starego rynku Kleparza. Drugi ulokowano znacznie później i jego zaletą jest położenie tuż przy jednym z głównych ciągów komunikacyjnych – Alei Słowackiego. Oprócz dwóch mających swoje miejsce w tradycji targów w 2006 roku w bezpośredniej bliskości Dworca Kolejowego wybudowano potężny gmach Galerii Krakowskiej. Przez Kleparz przebiegają, jak już wspomniano, ważne ciągi komunikacyjne. Mowa tu nie tylko o alejach Trzech Wieszczów, ale także ulicach takich jak Pawia czy Długa. Te arterie łączą tak zwane obwodnice – pierwszą i drugą i zarazem stanowią naturalne ujścia dla ruchu na linii centrum – północ. Wzdłuż tych nitek przebiegają także linie tramwajów, mające duże znaczenie w układzie komunikacji miasta.

Najciekawsze miejsca i obiekty:

Ogólnokształcąca Szkoła Muzyczna I stopniaim. Ignacego Jana Paderewskiego - ul. Basztowa (1)
Ogólnokształcąca Szkoła Muzyczna I stopniaim. Ignacego Jana Paderewskiego - ul. Basztowa (1)
« 1 z 83 »