Garbary


Położenie Garbar (Piasku)

Garbary w tym opracowaniu obejmują teren na zachód od Plant od ul. Łobzowskiej aż po ul. Piłsudskiego. Podobnie jak w przypadku Kleparza Aleje Trzech Wieszczów stanowią naturalną granicę terenu. Garbary nigdy nie posiadały statusu miasta, więc, o ile w przypadku Kleparza trudno ustalić przebieg granic, niegdysiejsze zachodnie przedmieścia Krakowa jeszcze trudniej ująć w sztywne ramy.

Historia

Tereny znajdujące się po zachodniej stronie średniowiecznego Krakowa (za bramą Szewską) podlegały aż do XIV stulecia bezpośrednio książętom oraz królom. W roku 1363 król Kazimierz Wielki zdecydował się sprzedać Krakowowi prawa sądowe w osadach znajdujących się w tych okolicach. Szacuje się, iż już do 1412 roku rozwinęła się właśnie za Bramą Szewską jurydyka miejska o dość znaczącej pozycji. Tereny te zasiedlane były przeważnie przez ludność pochodzenia niemieckiego oraz rzemieślników należących do cechu garbarzy (stąd nazwa przedmieścia „Garbary”). Cała osada skupiła się przede wszystkim wokół stojącego do dziś u zbiegu ulic Karmelickiej i Garbarskiej kościoła pw. Nawiedzenia NMP.

Garbary nigdy nie stały się odrębnym miastem jednak o dużej samodzielności przedmieścia niech świadczy fakt, iż posiadało ono własny ratusz, zachowany zresztą przy ulicy Karmelickiej 12. Ważnym wydarzeniem w dziejach Garbar było niewątpliwie oblężenie Krakowa przez wojska arcyksięcia Maksymiliana Habsburga (1587), pretendenta do tronu polskiego. Ludność, przeważnie pochodzenia niemieckiego, stanęła w większości właśnie po stronie Maksymiliana, za co spotkały ją dotkliwe represje. Kolejne zniszczenie przedmieść to dzieło wojsk szwedzkich podczas „potopu” w 1655 roku.

Kres samodzielnego istnienia jurydyki Garbary wyznacza rok 1792, kiedy to na mocy uchwalonej rok wcześniej Konstytucji 3 Maja włączono ją w obręb Krakowa. Pierwsza połowa XIX stulecia to czas porządkowania całego Krakowa. Masowo burzono pozostające w ruinie budowle. Podczas wielkiego ruchu budowlanego w II połowie XIX i na początku XX wieku, powstało na Garbarach, podobnie jak na Kleparzu, wiele interesujących budynków, przede wszystkim mieszkalnych. Powstała więc i tu dzielnica mieszkaniowa, zachowana do dziś w większości w niezmienionym kształcie. Inna często spotykana nazwa tej okolicy – Piasek – rozwinęła się na szeroką skalę dopiero w XIX stuleciu. Określeniem tym nazywano tereny położone w sąsiedztwie kościoła OO. Karmelitów.

W wieku XX teren Garbar stał się świadkiem okrucieństw gestapowskich i ubeckich funkcjonariuszy popełnianych w budynkach położonych przy obecnym pl. Inwalidów (ul. Pomorska 2 i pl. Inwalidów 3). Także Kawiarnia Plastyków (obecnie Galeria „Pryzmat” Związku Polskich Artystów Plastyków) przy ul. Łobzowskiej 3 była miejscem długotrwałej akcji Gestapo, mającej na celu schwytanie wszystkich członków krakowskiej bohemy związanych z tym miejscem.

Znaczenie dla Krakowa

Obecnie teren dawnej dzielnicy Piasek stanowi miejsce rozwoju kultury współczesnej a przy tym zmienia się powoli w niewielkie centrum rozrywkowo-gastronomiczne. Korytarz prowadzący ul. Krupniczą od strony wyższych uczelni (UJ, AGH, UR) w stronę Starego Miasta przekształca się dzięki kombinacji zabiegów ze strony władz miasta inspirowanych inicjatywami obywatelskimi (rozszerzenie strefy ruchu B na początkowy odcinek ul. Krupniczej) a także prywatnych inicjatyw, takich jak kompleks Tytano, mieszczący się na terenie dawnej Cygarfabryki.

Najciekawsze miejsca i obiekty:

Batorego - willa pod Stańczykiem
Batorego - willa pod Stańczykiem
« 1 z 66 »